Aamir Khan, “Taare Zameen Par” ile başlattığı farkındalık yolculuğunu “Sitaare Zameen Par” ile tamamlıyor. İki film, bize “özel olmanın” ne demek olduğunu yeniden hatırlatıyor: Belki de farkında olması gereken biziz.
SİNEMA AYNADIR: HİKÂYEDEN YÜZLEŞMEYE
Bazı filmler yalnızca hikâye anlatmaz, insana aynayı tutar. “Taare Zameen Par” (Her Çocuk Özeldir) ve “Sitaare Zameen Par” (Yerdeki Süper Yıldızlar) tam da bu türden iki film.
İlki öğrenme güçlüğü yaşayan bir çocuğun dünyasını, ikincisi ise zihinsel engelli bireylerden oluşan bir basketbol takımının önyargılarla mücadelesini anlatıyor. Biri bireyin iç dünyasına, diğeri toplumun dış bakışına ışık tutuyor.
SEYİRLİK ACIMADAN FARKINDALIĞA
Aamir Khan'ın sineması hiçbir zaman seyirlik acımaya yaslanmaz. O, izleyiciden ağlamasını değil, düşünmesini ister.
“Taare Zameen Par”da disleksi tanısı alan bir çocuğun gözünden dünyayı görürken, acıma duygusunun ne kadar yetersiz olduğunu fark ederiz. Çünkü mesele merhamet etmek değil, anlamaktır. Khan'ın sineması bir kez daha şunu hatırlatıyor:
“Farklılıklarımızı anlamadan kurulan hiçbir sistem, hiçbir okul, hiçbir toplum gerçek anlamda 'insani' olamaz.” Farkındalık, öğretmekten çok öğrenmeye açık olmayı gerektirir.
NORMAL NEDİR, ANORMAL KİMİN TANIMI?
Her iki filmde de “normal” ve “anormal” kavramları yerle bir ediliyor. Toplumun normal dediği şey, çoğu zaman çoğunluğun alışkanlığından ibaret. Farklı olanı dışlamak yerine, onunla birlikte var olmayı öğrenmek gerekiyor.
“Taare Zameen Par”da küçük Ishaan'ın renklerle kurduğu bağ, “öğrenemiyor” diye damgalanırken;
“Sitaare Zameen Par”da zihinsel engelli gençlerin “başaramaz” diye küçümsenmesi, aynı kalıplaşmış zihniyetin ürünü.
“BEN ONLARIN KOÇU DEĞİLİM, ONLAR BENİM KOÇUM”
Sitaare Zameen Par'da Aamir Khan, mahkeme kararıyla özel bireylerden oluşan bir basketbol takımını çalıştırmak zorunda kalan bir koçu canlandırıyor.
Başta kibirli ve önyargılı olan bu karakter, zamanla onların dünyasında kendini buluyor.
Filmin en dokunaklı anlarından biri, takımın bir maçı kaybetmesine rağmen rakiplerinin başarısına sevinmesi. Koç o an karısına dönüp şöyle diyor: “Ben onların koçu değilim, onlar benim koçum. Ben onları eksik sanıyormuşum, oysa eksik benmişim. Onlar her şeyi hissedebiliyor.” Bu söz, yalnızca filmdeki bir diyalog değil; farkındalığın özeti. Gerçek eğitim, öğretmek değil, öğrenmeye cesaret etmek. Gerçek başarı ise, başkasının sevincine ortak olabilmek.
AYRI OTOBÜSE DEĞİL AYNI HAYATA
Filmin en sarsıcı sahnelerinden biri, otobüste geçiyor. Takım seyahat ederken, bazı yolcular özel bireylere rahatsız edici bakışlar yöneltiyor. İçlerinden biri yüksek sesle diyor ki: “Bu tip insanları ayrı otobüse bindirmeliler.” Bu cümle, yalnızca senaryoda değil, gerçek yaşamda da sıkça karşımıza çıkıyor. Toplumun “normal” saydığı bireylerin empati yoksunluğu, asıl engeli yaratıyor.
Birçok anne baba, özel gereksinimli çocuğunun davranışları yüzünden kamu alanlarında mahcup oluyor; kimi zaman bakışlardan, kimi zaman fısıltılardan, kimi zamansa açıkça dile getirilen sözlerden inciniyor. Film, bu sahneyle bize bir kez daha aynayı tutuyor:
Sorun, “özel” bireylerde değil; onları anlamak yerine dışlayan, sabırsız, etiketleyen bakışlarda. Gerçek farkındalık, onları ayrı otobüslere değil, aynı hayata sığdırabilmekte.
GÖRMEK, SADECE GÖZLE OLMAZ
Aamir Khan'ın iki filmi de sessiz ama derin bir ders veriyor: Görmek için göz yetmez, kalp gerekir.
“Taare Zameen Par”da öğretmen Ishaan'ın iç dünyasını anlamaya çalışırken, “Sitaare Zameen Par”da koç, özel bireylerin duygusal derinliğini fark eder. İki film, aynı hakikati farklı yollarla söyler: Farkındalık, başkasını değiştirmekle değil, kendini dönüştürmekle başlar.
İZLEMEKLE KALMAYIN, HİSSEDİN
Henüz bu filmleri izlememiş olanlara küçük bir davet: “Taare Zameen Par”, size bir çocuğun kalbini görmeyi öğretecek. “Sitaare Zameen Par” ise, toplumun o kalbi nasıl unuttuğunu gösterecek. İkisini arka arkaya izlemek, sadece bir sinema deneyimi değil; insan olmanın unutulmuş taraflarına bir yolculuk. Çünkü belki de farkında olmadan hepimiz aynı noktadayız: Onları eksik sanıyoruz, oysa eksik olan biziz.
Neslihan Sağaltıcı
