Üç yıl geçti. Vinçler yükseldi, beton döküldü. Ancak Hatay’da barınma, sağlık, eğitim ve geçim mücadelesi bitmedi. “Normalleşme” söylemleri sahadaki gerçeklikle örtüşmüyor.
6 Şubat 2023’te yaşanan ve 11 ili etkileyen depremler, Hatay’da derin bir yıkıma yol açtı. On binlerce insan hayatını kaybetti, yüz binlerce yapı kullanılamaz hale geldi. Kentin tarihi dokusu, mahalle kültürü ve birlikte yaşama biçimi büyük ölçüde zarar gördü.
Aradan geçen üç yıla rağmen Hatay’da hayat hâlâ olağan seyrine dönmedi. Enkazların neredeyse tamamı kaldırıldı, yeni yapılar yükseldi. Ancak kentte yaşayanlar için asıl sorun, yalnızca bina eksikliği değil; güven, gelecek ve adalet duygusunun da sarsılmış olması.
Yetkililer sık sık “Hatay ayağa kalktı” açıklamaları yaparken, sahadaki tablo bu söylemlerle örtüşmüyor.
“NORMAL” NEDİR? KONTEYNERDE SÜREN BİR HAYAT MI?
Deprem sonrası geçici çözüm olarak kurulan konteyner kentler, binlerce aile için kalıcı yaşam alanına dönüştü.
Dar alanlarda, yetersiz altyapıyla sürdürülen bu yaşam biçimi, özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalar için ciddi riskler barındırıyor. Elektrik kesintileri, su sorunları, kanalizasyon taşmaları ve çevresel kirlilik, konteyner yaşamının sıradan parçaları haline geldi.
Birçok aile, “geçici” denilerek yerleştirildikleri alanlarda üçüncü kışını ve üçüncü yazını geçirdi.
KONUTLAR YÜKSELİYOR, MAĞDURİYET BİTMİYOR
İktidar tarafından binlerce konutun tamamlandığı ve teslim edildiği açıklanıyor. Ancak sahada durum farklı.
Bazı bölgelerde altyapı tamamlanmadan teslim edilen evlerde su baskınları, çatlaklar ve yol çökmeleri yaşanıyor. Kanalizasyon, ulaşım ve çevre düzenlemesi eksiklikleri nedeniyle bazı aileler evlerine yerleşemiyor.
Anahtarını teslim alan birçok yurttaş, yeniden konteynerine dönmek zorunda kalıyor.
Yeni yerleşim alanlarının büyük bölümü, birbirinin kopyası yapılardan oluşuyor. Hızlı üretim anlayışı, kent estetiğini ve sosyal yaşamı geri plana itiyor. Birçok Hataylı, yapılan konutların kentin ruhunu yansıtmadığını ifade ediyor.
SAMANDAĞ’DA BEKLEYİŞ VE SAĞLIK ÇIKMAZI
Depremden en ağır etkilenen ilçelerden biri olan Samandağ’da belirsizlik sürüyor.
Konut projeleri, kura çekimleri ve yer teslimlerine rağmen birçok hak sahibi evinin ne zaman tamamlanacağını bilmiyor. Kira desteklerinin sona ermesiyle birlikte geçim sıkıntısı daha da derinleşti.
İlçede sağlık hizmetlerine erişim de büyük sorun haline geldi. Samandağ’ın tek devlet hastanesinde uzman hekim eksikliği devam ediyor. Birçok branşta randevu bulunamıyor.
Randevu alamayan hastalar Antakya ve çevre ilçelere gitmek zorunda kalıyor. Ancak ulaşım imkânlarının sınırlı olması, özellikle yaşlılar, engelliler ve kronik hastalar için büyük bir eziyete dönüşüyor.
Bazı aile sağlığı merkezleri ise hâlâ konteynerlerde hizmet veriyor.
ŞANTİYE KENT: TOZ, MOLOZ VE SAĞLIK RİSKİ
Hatay’ın büyük bölümünde yaşam hâlâ şantiye düzeni içinde sürüyor.
Yarım bırakılan kazılar, ağır tonajlı araçlar, toz ve moloz yığınları günlük hayatı zorlaştırıyor. Özellikle yaz aylarında ortaya çıkan yoğun toz, solunum yolu hastalıklarını artırıyor.
Bazı bölgelerde enkaz kaldırma sürecinde ortaya çıkan asbest ve silika tozu, uzun vadeli sağlık riskleri yaratıyor.
ESNAF AYAKTA KALMA MÜCADELESİ VERİYOR
Deprem sonrası ticari hayat büyük darbe aldı. Birçok esnaf iş yerini kaybetti, müşteri potansiyelini yitirdi.
Mücbir sebep halinin sona ermesiyle birlikte vergi ve prim borçları yeniden işlemeye başladı. Ancak Hatay’da ticaret henüz toparlanabilmiş değil.
Nüfus kaybı, artan maliyetler ve düşük gelirler küçük işletmeleri kapanma noktasına getirdi.
ÇOCUKLARIN VE GENÇLERİN KAYIP YILLARI
Deprem, eğitim hayatında da derin izler bıraktı.
Birçok öğrenci uzun süre eğitimden uzak kaldı. Bazı okullar hâlâ geçici yapılarda faaliyet gösteriyor. Psikolojik destek mekanizmalarının yetersizliği, çocukların travmayla baş etmesini zorlaştırıyor.
Ulaşım sorunları ve maddi yetersizlikler, okul terklerini artırıyor. Gençler ise kentten göç etmeyi tek seçenek olarak görüyor.
REZERV ALANLAR, KAMULAŞTIRMA VE HUKUK TARTIŞMALARI
Deprem sonrası ilan edilen rezerv alanlar, Hatay’da yeni mağduriyetlere yol açtı.
Zeytinlikler, tarım arazileri ve ayakta kalan bazı evler kamulaştırıldı. Birçok yurttaş, mülkünün rezerv alana alındığını sonradan öğrendi.
Bilgilendirme ve uzlaşı süreçlerinin yetersizliği, tepkileri artırdı.
BETON HIZLI, ADALET VE İYİLEŞME YAVAŞ
Yetkililer tarafından sık sık dile getirilen “normalleşme” ve “ayağa kalkma” söylemleri, sahadaki gerçeklikle örtüşmüyor.
Hızla yapılan binalar övülürken, sosyal yaşamın yeniden kurulması, ekonomik toparlanma ve psikolojik iyileşme geri planda kalıyor.
Hatay’da sorun yalnızca bina yapmak değil; adil, güvenli ve sürdürülebilir bir yaşam kurmak.
HATIRLAMAK YETMİYOR, ONARMAK GEREKİYOR
Depremin üçüncü yıldönümüne bir gün kala mezarlıklar, anma alanları ve enkaz noktaları yeniden doluyor. Kayıplar dualarla anılıyor.
Ancak yurttaşlara göre, anmak tek başına yeterli değil.
Kalıcı çözümler, şeffaf yönetim, eşit hizmet ve onurlu bir yaşam talebi sürüyor.
Hatay, üç yılın ardından hâlâ gerçek anlamda ayağa kalkmayı bekliyor.
