Hatay Depremzede Derneği, 6 Şubat depremlerinin birinci yıl dönümünde, ‘Hatay Depreminin 1. Yılı Raporu’nu kamuoyuyla paylaştı.
6 Şubat'ta yaşanan depremlerin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen deprem bölgesinde yaşanan sorunlar çözülmedi. Depremin ardından geçen bir yıllık süreçte barınma hakkından, eğitime, sağlık hakkından çevre ve mülkiyet hakkına, ekonomik, sosyal, siyasal ve demografik sorunların ve hak ihlallerinin Hatay ilinde yaşanmaya devam ettiği belirtilen raporda talep ve çözüm önerileri sunuldu.
6 Şubat 2023’te meydana gelen ve 11 ili etkileyen depremler nedeniyle resmi açıklamalarda 50 bin 783 kişinin hayatını kaybettiği, 107 bin 204 kişinin ise yaralandığı belirtildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın açıklamalarına göre sadece Hatay’da 13 bin 883 bina deprem anında yıkıldı.
Depremden 7 ay sonra seslerini duyurmak, sorunlarına çözüm bulmak amacıyla depremzedeler tarafından kurulan Hatay Depremzede Derneği’nin hazırladığı raporda deprem öncesi ve sonrası kapsamlı bir şekilde ele alındı. 
ZORUNLU GÖÇ
Raporda sayısal verilere ilişkin farklı tespitler bulunsa da deprem sonrası oluşan barınma ve temel ihtiyaçlara erişim krizi nedeniyle yaklaşık 2 milyon kişinin deprem bölgesinden göç ettiği, yaklaşık 800 bin kişinin de deprem bölgesindeki kırsal alana taşındığının tahmin edildiği belirtildi.
Derneğin AFAD ile gerçekleştirdiği görüşmeye ilişkin raporda şu bilgiler aktarıldı:
“Hatay’da her şeyin normale döndüğü, bundan daha iyisinin yapılamayacağı, moloz kaldırma çalışmaları esnasında toza buladıkları kentte hava kirliliği olmadığı ifade edildi. Molozlar hâlâ kalkmamışken şubat ayı sonunda kalıcı konutların teslim edileceği söylendi, tıpkı depremin ilk günlerinde bir yılın sonuna gelindiğinde çadırda yaşayan kimsenin kalmayacağının söylendiği gibi... Kira yardımı almadığı halde çadırda kalan vatandaşlarımız olduğunu biliyoruz, kira yardımı almak için çadırda kalan, buna muhtaç olan vatandaşlarımız olduğunu da... Konteynerde yaşamanın zorluklarını orada yaşayanlar olarak biliyoruz.”
SAĞLIK DA DEPREMLE YIKILDI
Raporda rant ekonomisini merkezine alan politikalar yüzünden halkın vergileri ile yapılan hastanenin hasar görmesi, sağlık sisteminin işlememesinin yüzlerce insanın kaybedilmesine sebep olduğu belirtildi.
Hatay Araştırma Hastanesi ana binasının, yıkılan ve ağır hasarlı ASM’lerin, şehrin merkezinde bulunan 4 özel hastanenin işlevsiz durumda olduğu belirtilen raporda, yıkılan fakat ayağa destekle kalkabilecek sağlık kuruluşlarına ilişkin bugüne dek herhangi bir destek programı açıklanmadığı vurgulandı.
Hatay ilinde deprem öncesi İl Sağlık Müdürlüğü verilerine göre, toplamda 196 ASM ve 484 aile hekimliği biriminin bulunduğu, 57 ASM'nin yıkıldığı ya da ağır hasarlı olduğu bildirildi.
Raporda deprem bölgesi için nüfusa dayalı aile hekimliği uygulama yönetmeliğinin değişmesi talep edildi.
Sağlık hizmetinde yaşanan sıkıntılar şu şekilde sıralandı:

• Onarılan veya güçlendirmesi yapılan ASM henüz yok.

• 3. basamak sağlık hizmeti  veren bir sağlık kuruluşu yok. Özellikli ameliyatlar yapılamamaktadır.

Erkan Baş: 1 Nisan Sabahı Bütün Türkiye Samandağ’ı Konuşacak Erkan Baş: 1 Nisan Sabahı Bütün Türkiye Samandağ’ı Konuşacak

• Yatan hastalara kan temininde Kızılay zorluk çıkarmaktadır.

• Halen diş tedavileri yapılamamaktadır.

• Aşılama ve gebe takibi düzenli yapılamamaktadır.

• Uyuz ve bit salgınları sürmektedir.

• Temiz su, hijyenik tuvalet halen sorun olmaya devam etmektedir.

• Ağır hasarlı binaların enkazı halen kaldırılmadı. Toz ve tozun içme sularını kirletmesinden kaynaklı asbetoz, mezotelyoma, peritonitis karsinomatoza riski yüksektir.

• Yeme/içme gıda sektöründe hijyenik ortam tetkiki yapılamamaktadır.
KARANLIKTA EĞİTİM
Raporda, hâlâ kaybedilen öğrenci ve öğretmen sayılarının net olarak bilinmediği belirtildi. MEB’in yaptığı son açıklamalara göre, deprem bölgesinde 936 okul, 11 bin 738 derslik kullanılamaz hale geldi. Hatay’da iki derslikten birinin kullanılamaz halde olduğunun belirtildiği raporda elektrik kesintilerinden kaynaklı eğitime konteynerde devam edenler başta olmak üzere ciddi ısınma ve aydınlanma sorunu yaşandığı vurgulandı.
Dersler 30 dakikaya düşürüldüğü, ikili eğitim-öğretim nedeniyle sınıf mevcutları arttığı ve okulların gün aydınlanmadan başlayıp geç saatte karanlıkta bitmesi ciddi anlamda nitelikli eğitim hakkı ihlaline sebep olduğu belirtildi. Öğrencilerin karanlıkta enkaz ve moloz yığınları arasından geçmek zorunda kaldığı ifade edilen raporda, bu durumun güvenlik sorunu yarattığı belirtildi.
Derneğin İl Milli Eğitim Müdürü ile yapılan görüşmede, kentin gittikçe derinleşen eğitim sorunlarını aktarıldığı şöyle belirtildi: “Orta hasarlı okul binalarının durumuna, kaybolmuş ya da ampute edilmiş öğrencilerimiz ile öğretmenlerimizin sayısı ve onlara dair çalışmalara net bir cevap alınamamıştır. Artçılar devam ederken az hasarlı okul binalarının analizinin yapılıp yapılmadığını sorduğumuzda bu analize gerek olmadığı dile getirilmiştir.”
ELEKTRİK VE SU SORUNU SÜRÜYOR
Raporda elektrik ve suya dair ciddi sıkıntılar devam ettiği bilgisi yer aldı. Derneğin TEDAŞ ve HATSU yetkilileriyle yaptığı görüşmelerde, sağlıklı iletişim kurulamadığı belirtildi:
“HATSU, su kuyularının deprem sonrası zarar gördüğünü, elektrik kesintilerinden kaynaklı su pompalamakta sıkıntı yaşadıklarını, pompalama için jeneratöre gereksinimleri olduğunu fakat maddi yetersizlik nedeniyle bu sorunların üstesinden gelemediğini, personel ve ekipman eksiği olduğunu aktarmıştır. TEDAŞ ise deprem sonrası kentte zarar gören elektrik tesisatının tadilat ve onarımının büyük ölçüde tamamlandığını söyledi. Bizler kenti mahalle mahalle, sokak sokak adımlayanlar olarak durumun hiç de öyle olmadığını, halkımızın günlerce elektriksiz bırakıldığını biliyoruz. Bu ve diğer kurumlar arasındaki iletişimsizlik ve maddi yetersizlik böylesi hassas konularda Hatay halkına sebep olarak gösterilmemelidir. Elektrik ve su sıkıntılarının derinden yaşandığı bugünlerde ağır hasarlı binalara geçmişe dönük elektrik ve su faturaları gönderilmiş, zorlayıcı ekonomik koşularda deprem bölgesi için hiçbir iyileştirme, kolaylaştırma yapılmamıştır.”
KADINA YÖNELİK ŞİDDET ARTTI
Dağılan haneyi geçici barınma koşullarında yeniden kurmak üzere kadınların yaptığı ev işleri ve bakım emeği mesaisinin sonu hiç gelmeyen vardiyalara dönüştüğü vurgulandı. Kadına yönelik şiddete paralel olarak artan çocuğa yönelik istismar vakalarının da bölgede gözlenen can yakıcı sorunların başında gelmesine rağmen bölgede açılmış bir çocuk izleme merkezi (ÇİM) bulunmadığı kaydedildi.
BEŞ YILLIK KALKINMA PLANI
Raporda ekonomik ve sosyal hayat durma noktasına geldiği ifade edildi. Hatay’a ilişkin diğer deprem bölgelerine de uygulanmak üzere yerel kalkınma planı geliştirmek gerektiği, 5 yıllık kalkınma planı çerçevesinde her yıl Hatay için yaklaşık 5,6 milyar dolar kaynak tahsisi yapılması gerektiği vurgulandı.
Foto-Haber: Neslihan Sağaltıcı
 

Editör: Nezahat Fırıncıoğulları